Łódź - rewitalizacja zespołu Nowej Centrali

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć

 

Przedmiotem planowanej inwestycji jest rewitalizacja i adaptacja zespołu dawnej Elektrociepłowni EC-1 w Łodzi na cele ponadregionalnego ośrodka kulturalno-artystycznego.

Obszar objęty opracowaniem stanie się ważnym fragmentem „Nowego Centrum Łodzi” – zgodnie z „Uproszczonym lokalnym programem rewitalizacji terenów śródmiejskich i pofabrycznych Łodzi na lata 2004 – 2013”. W obszarze kompleksu byłej elektrowni i elektrociepłowni przewidziano rewitalizację trzech zespołów budynków z przeznaczeniem ich dla: wielofunkcyjnego centrum kultury – Centrum Fundacji Sztuk Świata (zespół Elektrowni Łódzkiej z roku 1907), interaktywnego Muzeum Techniki Łodzi i Polski (zespół Nowej Centrali, zbudowany w roku 1929) oraz ośrodka Obywatelskiej Telewizji Regionalnej o roboczej nazwie „Okno Medialne” (dawne warsztaty Elektrowni).

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: przekroje i rzuty

 

Prezentowany projekt – zespołu budynków Nowej Centrali z 1929 roku – stanowi rozwinięciekoncepcji rewitalizacji byłej Elektrociepłowni EC-I w ramach projektu EC-I i jej adaptacji na cele kulturalno-artystyczne”, sporządzonej w ramach konkursu zorganizowanego w roku 2007 przez Miasto Łódź – Miejską Pracownię Urbanistyczną.

Inwestor: Miasto Łódź – Urząd Miasta Łodzi (Instytucja EC-1 Łódź Miasto Kultury)


Projekt:
Konsorcjum firm: Mirosław Wiśniewski Urbanistyka i Architektura Sp. z o.o. – lider konsorcjum (projekt rewitalizacji budynków:  kotłowni, pompowni, maszynowni i chłodni oraz zmiękczalni i rozbudowy; projektant – Mirosław Wiśniewski z zespołem:Magdalena Wiśniewska, Wojciech Pardała, Monika Bachmańska, Anna Woźnicka, Wiktor Wróblewski) i Biuro Realizacji Inwestycji „Fronton” Sp. z o.o. (projekt rewitalizacji budynku rozdzielni oraz zagospodarowanie terenu; projektant – Zbigniew Bińczyk).

Wielkość projektu. Przyjmuje się, że powstający ośrodek – o znaczeniu regionalnym – odwiedzi rocznie około 500 000 zwiedzających. W ciągu dnia – średnio 1 700 osób (maksymalnie 3 000 osób) i średnio 300 osób w ciągu godziny (maksymalnie 500 osób jednocześnie).

Powierzchnia użytkowa budynków zespołu łącznie: 18 210 m2, w tym:
– powierzchnia użytkowa rewitalizowanej części zespołu: 10 714 m2
(w tym budynku rozdzielni: 5 016 m2)
– powierzchnia użytkowa niezbędnej rozbudowy: 7 496 m2

Kubatura zespołu łącznie: 149 100 m3, w tym:
– kubatura rewitalizowanych części zespołu: 105 200 m3
– kubatura niezbędnej rozbudowy: 43 900 m3

Projekt budowlany (pozwolenie na budowę) – 2008 r., projekt wykonawczy – 2009 r.

Początek realizacji – wrzesień 2010r.; czerwiec 2014 r. – finalizowanie prac budowlanych.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: wizualizacje

 

Wykorzystanie programu ArchiCAD do budowy modelu 3d brył zewnętrznych i wnętrz znacznie ułatwiło sporządzenie – w terminie i w wymaganym zakresie – projektu konkursowego. W fazie prac nad projektem wykonawczym zbudowany w programie ArchiCAD model 3d brył zewnętrznych i wnętrza całego obiektu dawał możliwość bieżącej weryfikacji decyzji projektowych. W późniejszych etapach pracy – na podstawie nadal rozwijanego w programie archiCAD modelu 3d – wykonywane były wizualizacje, niezbędne do promocji całego przedsięwzięcia.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: instalacje

 

Bardzo przydatnym dla projektantów narzędziem stał się dodatek działający wewnątrz programu ArchiCad – MEP Modeler. Program ten – umożliwiając tworzenie i edytowanie modeli systemów instalacyjnych – pomagał w rozplanowywaniu bezkolizyjnych wzajemnie przebiegów instalacji technicznych oraz w ich koordynacji z wirtualnym modelem obiektu wykonanym wcześniej w programie ArchiCad. Wykorzystanie MEP Modeler znacznie usprawniło pracę nad projektem.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: kotłownia

 

Budowę objętego projektem zespołu budynków kotłowni, pompowni i maszynowni oraz chłodni kominowej i rozdzielni (nastawni) zrealizowano od lutego do grudnia 1929 roku. Tworzyły one tzw. „Nową Centralę” Elektrowni Łódzkiej – wtedy jedną z trzech najnowocześniejszych w Polsce. Budynek zmiękczalni wody dobudowano w roku 1948. W 1968 r. elektrownię przekształcono w elektrociepłownię, zaś związane z nowymi wymogami technicznymi instalacje zewnętrzne przesłoniły charakterystyczną konstrukcję stalową ścian kotłowni. Po pożarze chłodni (w latach 1970) jej konstrukcję obniżono – z 40,5m – do około 34m i pokryto płytami eternitowymi. Wszystkie budynki, z wyjątkiem zmiękczalni, wpisane są do ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jako wymagające ochrony (nie będąc jednak sklasyfikowanymi jako zabytki architektury chronione przez Państwo).

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: maszynownia

 

Nowa Centrala, dostarczająca energię już od lipca 1930 r. stanowi nie tylko dowód umiejętności w zakresie koordynacji projektowania i realizacji, ale jest także interesującym przykładem współpracy w skali europejskiej. Elementy głównej konstrukcji pochodziły ze Śląska, kotły – ze Stoczni Gdańskiej i z Krakowa, turbogenerator – z Baden-Baden, ważne elementy wyposażenia – z wielu stron Europy: z Niemiec (Zagłębie Ruhry), Francji (np. Lille), Belgii etc. Także z Polski. Lista miast i krajów jest bardzo długa. Całość realizowana była przez firmy polskie – z Łodzi i Warszawy. Nie jest znany autor projektu architektonicznego (co dodatkowo przywołuje ducha epoki – czysta konstrukcja, bez ingerencji architekta), ale w nieodparty sposób narzuca się skojarzenie charakteru – zwłaszcza brył oraz rozwiązań ścian i przeszkleń budynków kotłowni i maszynowni – z formami rosyjskiego konstruktywizmu, z kończącej się właśnie wtedy trzeciej dekady XX w. Trudno także nie zwrócić uwagi na formę (i skalę) chłodni kominowej – jednego z symboli owego czasu – chętnie przywoływanego, czy to przez Le Corbusiera, czy przez M. Guinzbourga i następnych „pionierów współczesności”.

 

Głównym czynnikiem wpływającym na propozycje projektowe była uzasadniona potrzeba zachowania oryginalnego stanu wyposażenia oraz wykorzystania niepowtarzalnej atmosfery budynków elektrowni. Pierwszą decyzją było więc zaadaptowanie, w niezmienionej formie, z zasady w połowie, istniejącego stanu wnętrz – zwłaszcza maszynowni, kotłowni, i rozdzielni – jako swoistego skansenu przemysłowego, będącego oryginalnym świadectwem pierwotnej całości i wchodzącego w interakcje z nowymi formami zagospodarowania. Pozostałe części tych wnętrz zostały wykorzystane na cele ekspozycji, z wprowadzeniem – w niezbędnym zakresie – dodatkowych stropów itp. Usytuowano tam także elementy dodatkowego programu użytkowego – jak audytorium czy kapsuła kina 3D.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: pompownia

 

Budynek pompowni, położony centralnie, został przeznaczony do roli głównego „węzła komunikacyjnego” dla całego zespołu. Połączony jest bezpośrednio z wszystkimi poziomami zmiękczalni, kotłowni oraz maszynowni, a poprzez układ łączników których centralny fragment usytuowany jest wewnątrz chłodni, integruje cały zespół w poziomach +7,50 i 10,50.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: rozbudowa

 

Elementy rozbudowy usytuowane są peryferyjnie. W części północnej – odtworzona w zmodyfikowanej formie bryła zmiękczalni mieści niezbędne funkcje pomocnicze i pełni rolę „kordegardy”. W części południowej rozbudowa – wzdłuż tylnych granic działek posesji północnej pierzei ulicy Tuwima – uzupełnia w niezbędnym zakresie program ekspozycji i zapewnia minimum programowe dla zaplecza socjalnego, administracyjnego i technicznego. Jej ważną funkcją, poza porządkowaniem relacji z terenami istniejących podwórek, jest nadanie wyraźnej odrębności charakteru „miejsca” wewnątrz zespołu budynków dawnej elektrowni.

 

 kliknij aby obejrzeć galerię zdjęć: chlodnia

 

W całości zachowuje się kubaturę, formę i zewnętrzne cechy elewacji Odsunięcie od ścian kotłowni dostawionych do nich późniejszych instalacji zewnętrznych przywróciło pierwotną formę budynku. Projekt zakładał także odtworzenie pierwotnej wysokości (40,5 m) oraz formy (łącznie z partią poniżej dolnego wieńca żelbetowego) i pokrycia (z desek drewnianych) chłodni kominowej. Jej wnętrze wypełni w części budynek tworzący zwornik zespołu rewitalizowanego z niezbędną rozbudową, zwieńczony koroną widokową dostępną spiralnym chodnikiem oraz dźwigiem. Wewnątrz chłodni zawieszono wahadło Foucault’a.